مسجد و حوض پشته

درباره مسجد و حوض پشته

در محلهٔ تاریخی پشته واقع در پاوه، جایی میان سنگ و آب و باغ، مسجدی هست که سقفش را نمی‌توان با گنبد و دیوار تعریف کرد؛ سقف این مسجد، آسمان است و شاخه‌های گستردهٔ چناری کهنسال. این بنا که در منابع با نام «مسجد پشته» و در برخی روایت‌های بومی با نام «گُڵە رِنه» خوانده شده، از مسجدهای روباز و تابستانی پاوه است؛ جایی که مردم در فصل گرما، برای نیایش، گردهمایی و مشورت زیر سایهٔ درخت می‌نشستند.

حوض و معماری روباز مسجد پشته

یکی از شاخص‌ترین عناصر این بنا، حضور «حوض پشته» و جریان مستقیم آب در جوار فضای نیایش است. حوض پشته که از سرچشمه‌های خنک کوهستان تغذیه می‌شده، علاوه بر تأمین آب وضو برای نمازگزاران، طراوت و صفای ویژه‌ای به این فضای مذهبی روباز می‌بخشیده است.

در این مکان، مرز میان معماری و طبیعت بسیار کم‌رنگ است؛ چنار کهنسال در کنار حوض و فضای مسجد قرار گرفته، آب زلال از حوض عبور می‌کند و فضای طبیعی، بخشی از تجربه حضور در این مکان مذهبی را شکل می‌دهد.

پیشینه تاریخی مسجد و حوض پشته

از پیشینهٔ مسجد و حوض پشته، روایتی تاریخی از مرمت آن در سال ۱۱۰۰ هجری قمری به دست «مولانا عبدالغَنی بن حسن المَعاذی» باقی مانده است. این نشانه تاریخی حکایت از آن دارد که این مجموعه دست‌کم از بیش از سه قرن پیش در این محله وجود داشته و محل تجمع و عبادات مردم بوده است.

پیوند با چنار کهنسال پشته

در کنار مسجد و حوض پشته، چنار کهنسال پشته (گُڵە رِنه) ایستاده است؛ درختی چندصدساله که در سال ۱۳۹۶ در فهرست میراث طبیعی ملی ایران به ثبت رسید. حضور این درخت کهنسال بر بالای حوض و مسجد، سقف سبزی از سایه ایجاد کرده و تصویری ماندگار از پیوند انسان، آب، درخت و آیین در پاوه پدید آورده است.

مسجد و حوض پشته؛ مرکز اجتماعی و معنوی محله

این مکان در کنار کارکرد مذهبی و عبادی، از دیرباز محل برگزاری آیین‌ها و مراسم‌های سور و سوگ بوده است؛ جایی که بزرگان و اهالی گرد هم می‌آمدند، درباره مسائل و مشکلات مردم مشورت می‌کردند و برای حل‌وفصل امور به گفت‌وگو می‌نشستند.