کتیبه داریوش
| روایتگری کتیبه و نقش برجسته داریوش |
| Narration of Relief and Inscription of Darius |
| رواية النَّقْشُ البَارِزُ وَالنَّقْشَةُ لِدَارِيُوشَ |
| 叙述 大流士铭文与浮雕 |
درباره کتیبه داریوش
سنگنگاره داریوش در بیستون ارزشمندترین سند تاریخی مکتوب به زبان فارسی باستان است که با ترجمههای بابلی و ایلامی، به یادگار مانده است؛ به همین اعتبار هم میتواند نخستین اثر ایرانی باشد که به زبانهای دیگر ترجمه شده است.
در این نگاره، داریوش شاه، تاجی کنگره دار بر سر و پیراهنی بلند بر تن دارد؛ ریش او مجعد و به فرمی چهار گوشه تزیین و پیراسته شده است؛ دست راست را به نشان احترام بالا برده، کمانی نیز در دست چپ گرفته است؛ پای چپ او بر سینه گئوماته مُغ (شاه دروغین) قرار دارد؛ گئوماتِ مَغ، از بزرگان مادی و از طبقه روحانی زرتشتی، یکی از معروفترین شورشیان تاریخ هخامنشی بود. او پس از مرگ پنهانی بردیا، برادر کمبوجیه دوم، خود را جای او جا زد و با فریب و ادعای دروغین پادشاهی، برای مدتی کوتاه بر ایران فرمان راند تا اینکه داریوش بزرگ و یارانش او را سرنگون کردند.
در کتاب «تحریر ایلامی: کتیبه داریوش بزرگ در بیستون» آمده است؛ «کتیبه بیستون شرح نبردهای داریوش در سرکوب شاهان دروغین (به گفته کتیبه) در سال نخست پادشاهی او است. این نبردها از زبان خود داریوش، به ترتیب تاریخی و در الگویی مشخص روایت میشود که در آن، زمان دقیق نبردها (به روز و ماه)، مکان دقیق نبردها، نام و تبار سرکرده شورشیان (شاه دروغین) و نام و تبار دروغین و سرزمین/ مردمی که او به نا حق مدعی آنها است و نام و تبار سرداری که داریوش به نبرد شاه دروغین فرستاده است (در صورتی که خود داریوش فرمانده نبرد نباشد) ذکر میشود» (علی یاری بابلقانی، سلمان (۱۳۹۴)، مرکز: تهران).
نوشتار این رویداد، با سه تحریر؛ خط میخی و زبان ایلامی، خط میخی و زبان بابِلی و خط میخی و زبان فارسی باستان نوشته شده است، این کتیبه نقش برجستههای فراوانی را در برمیگیرد که این نقش برجستهها و حجاریهای موسوم به کتیبه داریوش اول، در غایت زیبایی و تناسب هنری و به دست هنرمندانی سنگ تراش نگاره شدهاند که در جزئیترین انحناها و ریزترین عناصر تصویری نیز، میتوان به ظرافت کاری و هنرمندی این حجاران باستانی پی برد؛ چنان که هنگام کار بر روی این کتیبه، اقدام به مرمت درزها، ترکها و حفرههای روی صخره بیستون کردهاند.
کتیبه داریوش اول در بیستون، که گاهی با نام کتیبه بیستون از آن یاد میشود، طولانیترین کتیبه زبان فارسی باستان در سرتاسر جهان است و میتوان وسعت امپراتوری، اسامی مکانها، وقایع تاریخی، نحوه زمام داری داریوش و بسیاری اطلاعات دیگر را از آن استخراج کرد.
پشت سر تصویر داریوش شاه، شمایلهای اَرتَه فَرنَه و گَئوبَرُوه تصویر شدهاند، که اولی کماندار و دومی نیزهدار مخصوص شاه بودهاند؛ این دو تن ملازمان مخصوص داریوش شاه بوده، در کشتن و مغلوب کردن گئومات مغ به داریوش اول یاری رساندهاند.
در نقشبرجسته بیستون، مقابل داریوششاه، پیکر نُه شورشی با دستهای بسته و گردن در زنجیر دیده میشود. بالای سر گئومات و دیگر اسیران، نام و نقش هر شورشی، همراه با محل شورش و سرکوب آنان، به سه زبان حک شده است. اسامی این اسیران به ترتیب چنین است:
• آسینَه Acina
• نیدینتَبَیره Nidintu-bel
• فِرَوَرتیش phraortes
• مَرتیَه Martiya
• چیسَن تَخمَه Tritantaechmes
• وَهیَزداته Vahyazdata
• اَرَخَه Arakha
• فِراده Frada
• اِسکونخَه Skunkha
بالای سر اسیران، تصویر اهورامزدا دیده میشود که حلقه قدرت را به داریوش یکم میبخشد و داریوش نیز دست خود را به نشانه احترام و نیایش به سوی او بالا برده است.
کتیبه داریوش کجاست؟
کتیبه داریوش در مجموعه تاریخی، باستانی و ثبت جهانی شده بیستون قرار دارد که یکی از مجموعهها و موزههای تاریخی و پر ارزش در ایران و سرتاسر جهان است.
مجموعه بیستون با تمام مکانها، آثار و جاذبههای گردشگری خود در دامنه کوه بیستون، در جوار شهر کنونی بیستون و بر مسیر اصلی بزرگراه همدان به کرمانشاه واقع شده است، بنابراین دسترسی به این مجموعه و میراث بیهمتا به نسبت آسان است و در موقعیت به نسبت نزدیکی از بسیاری مراکز شهری و مراکز استانی در سرتاسر کشور قرار گرفته است.
فاصله و زمان مورد نیاز برای رسیدن به مجموعه بیستون و بازدید از کتیبه بیستون از برخی از مهمترین نقاط شهری به شرح زیر است:
- فاصله کتیبه بیستون از شهر هرسین سی کیلومتر و سی دقیقه است.
- فاصله کتیبه بیستون از شهر کرمانشاه سی و پنج کیلومتر و سی و پنج دقیقه است.
- فاصله کتیبه بیستون از شهر تهران چهارصد و شصت کیلومتر و شش ساعت است.
- فاصله کتیبه بیستون از شهر همدان صد و پنجاه کیلومتر و دو ساعت و بیست دقیقه است.
کتیبه بیستون مربوط به چه تاریخی است؟
کتیبه بیستون در سالهای آغازین سلطنت داریوش یکم هخامنشی، حدود ۵۲۲ پیش از میلاد، بر دامنه کوه بیستون در استان کرمانشاه حک شد. این زمان مقارن با تثبیت قدرت داریوش پس از به سلطنت رسیدن و سرکوب شورشهای گسترده در قلمرو هخامنشی بود. به دستور شاه، متن کتیبه به سه زبان فارسی باستان، ایلامی و بابلی بر صخرهای بلند و صعبالعبور حجاری شد تا روایتی رسمی از پیروزی او بر گئومات مغ — شورشی که خود را به دروغ شاه معرفی کرده بود — و شکست سایر مدعیان سلطنت برای آیندگان به یادگار بماند. انتخاب این تاریخ و مکان، علاوه بر جنبه سیاسی، نمادی از مشروعیت الهی و قدرت امپراتوری هخامنشی به شمار میرفت.
گالری تصاویر کتیبه داریوش
عالیه تمدنی که هر ایرانی باید به آن ببالد