گوردخمه سان رستم (سنگ رستم)، (سان رووسه م) در نزدیکی روستاهای مسگره و چنار علیا از توابع دهستان عثمان وند و در کناره رودخانهای به نام جزمان قرار دارد که زیر مجموعهی شهرستان کرمانشاه می باشد.
گوردخمه سان رستم که نام خود را به یقین از فرهنگ اسطوره پرداز مردم گرفته است، نامش به معنای سنگ متعلق به رستم، پهلوان شاهنامه است، اما هیچ ربط نزدیکی به رستم و شاهنامه ندارد و صرف بزرگی و سنگینی و نیز موقعیت غیر عادی آن، در زبان مردم بومی به این نام معروف شده است.
موقعیت غیر عادی سنگ رستم چنین است که این گوردخمه برخلاف تمام گوردخمههای مادی در استان کرمانشاه و حتی برخلاف تمام گوردخمههای هخامنشی، سلوکی، اشکانی و ساسانی، که در دل صخرهها و بیشتر در بلندای کوهی یا دیوارهای سنگی حفر شدهاند؛ گوردخمه سان رووسهم بر روی سطح زمینی هموار و در میان دشتی واقع شده است.
تنها یک گوردخمه دیگر، یعنی گوردخمه برد عاشقان در شهرستان سرپل ذهاب است که از این نظر شبیه سان رووسهم است؛ یعنی هر دو به دور از هر کوه و دیوارهای و به صورت اتاقکی در دل یک سنگ بزرگ حفر و تراشیده شده است.
روایتی هست که این دو استثنا در موقعیت مکانی گوردخمههای سان رستم و برد عاشقان، نه استثنا در ساخت، که تغییر مکانی ناشی از عوامل طبیعی همچون ریزش کوه و حرکت زمین در طول هزاران سال بوده است.
به عبارت دیگر، در این روایت دو گوردخمه نامبرده نیز روزی در دل کوه یا دیوارهای سنگی حفر شدهاند اما بعدها غلطیده و جا عوض کردهاند؛ در حالی که تا به امروز هیچ دلیل تاریخی، فنی و فرهنگیای برای متفاوت بودن جای این دو گوردخمه ارائه نشده است.
پیشنهاد میکنیم مقاله معرفی گوردخمه اسحاق وند را نیز مطالعه کنید.
گوردخمه سان رووسهم مانند تعدادی از گوردخمهها ساده بوده و دارای هیچ نقش یا تصویر و سنگ نگارهای نیست و یا اگر بوده امروزه موجود نیست. تنها چند قاب کوچک بر قسمت بالا و سمت چپ ورودی گوردخمه نقش بسته است.
در درون آن نیز جایی برای جسد تعبیه نشده است تا بشود استودانش خواند. سقف گوردخمه سان رستم دارای قوس بوده و کف آن نیز در حدود بیست سانتی متر از کف درگاه آن پایینتر است. می توان گفت ساختار گوردخمه سان رستم شبیه مثلث است.
یک روایت دیگر حاکی از آن است که گوردخمه سان رووسهم با توجه به سادگی و نداشتن خصوصیات عامی که در دیگر گوردخمهها وجود دارد، شاید یک گوردخمه ناتمام بوده، ساخت و تراش آن به هر دلیلی ناتمام مانده است.
به دلیل نداشتن هیچ نقش و سنگ نوشته و تزیینی، قدمت گوردخمه هنوز مشخص نشده است بنابراین کارشناسان مختلفی در حوزهی تاریخ و فرهنگ باستان، هر یک به دلایل خاصی، سان رستم یا سنگ رستم را به دورههایی از جمله مادی، اشکانی، سلوکی، هخامنشی و حتی ساسانی منتسب و منسوب کردهاند.
سنگی که گوردخمه سان رووسهم را در دل آن کندهاند، سنگی هرمی شکل و به نسبت بزرگ، با ارتفاع بیش از پنج متر است؛ با ابعادی که شبیه به یک ساختمان متوسط به نظر بیننده میآید و خیلی دور از فهم نیست که چرا مردم بومی منطقه، در طول زمان نام سنگ رستم را به آن دادهاند؛ مگر غیر از رستم، پهلوان نامی و سردار ایرانی در شاهنامه، کسی را یارای بلند کردن چنین سنگی هست؟ نیست!
گوردخمه سان رووسهم در کنار جادهی روستای چنار واقع شده و در دل درهای زیبا با اقلیمی سرسبز و دیدنی با طبیعتی بکر قرار دارد.
