مجسمه هرکول

درباره مجسمه هرکول

در دل کوه‌های بیستون، میان صخره‌های سنگی، مجسمه‌ای باشکوه از دل تاریخ سر برآورده است؛ تندیس هرکول، نماد قدرت و اسطوره‌ای که سال‌ها زیر خاک پنهان بود. این اثر باستانی، در سال ۱۳۳۷، هنگام ساخت جاده کرمانشاه به همدان، از زیر خاک بیرون آمد. اما این کشف، بهایی داشت؛ سر تندیس در هنگام خاک‌برداری شکست و جدا شد. بعدها، با دقت و تلاش کارشناسان، سر آن دوباره روی بدنش قرار گرفت و این یادگار کهن، جانی دوباره گرفت.

اما ماجرای این تندیس از کجا آغاز شد؟

حدود ۳۳۰ سال پیش از میلاد، اسکندر مقدونی به ایران حمله کرد و با شکست داریوش سوم، به امپراتوری هخامنشی پایان داد. پس از مرگ اسکندر، سرزمین‌های او میان فرماندهانش تقسیم شد و ایران به «سلوکِس» رسید، کسی که سلسله‌ی سلوکیان را بنیان گذاشت. اما این سرزمین به‌آرامی از دست سلوکیان خارج شد. در میانه‌ی جنگ‌های آنان با اشکانیان، این مجسمه در دل کوه بیستون تراشیده شد؛ در کنار شاهراهی باستانی که راه شاهی نام داشت و روزگاری، کاروان‌های تجاری و سپاهیان از آن می‌گذشتند.

هرکول یا هراکلس، اسطوره‌ای از سرزمین یونان بود؛ نماد قدرت و جنگاوری. تندیس او در بیستون، یک و نیم متر طول دارد که از جنس سنگ آهک است. مردی تنومند را نشان می‌دهد که به پهلوی چپ و بر آرنج خود به شکل نیم خیز تکیه زده است. در دستش پیاله‌ای دارد و در زیر بدن او، نقش یک شیر دیده می‌شود؛ نمادی از پیروزی.

در پشت مجسمه، حکاکی‌هایی از شاخه‌ی زیتون، کماندان، تیردان و گرزی بزرگ دیده می‌شود. همچنین، کتیبه‌ای به خط و زبان یونانی در کنار آن نوشته شده که از پیروزی‌های سلوکیان می‌گوید. متن کتیبه چنین است:
“در سال ۱۶۴ سلوکی، ماه پانموی، هرکول کالینیکون به وسیله‌ی هیاکینتوس پسر پانتاخوس، به خاطر نجات کلامن، فرمانده بزرگ، این مراسم برپا شد.”

اما این افتخار سلوکیان دیری نپایید! کمی بعد، مهرداد اول اشکانی به سلوکیان یورش برد و دیمیتریوس دوم، شاه سلوکی را اسیر کرد. این اتفاق، پایان حکومت سلوکیان در ایران بود.

امروز، تندیس هرکول یکی از جاذبه‌های دیدنی بیستون است؛ یادگاری از دوران پرتلاطم تاریخ، که همچنان استوار در دل کوهستان ایستاده است.

نکته عجیب و تاسف‌بار درباره مجسمه هرکول این است که سر آن دو بار توسط سارقان دزدیده و هر بار پیدا شده است. تا اینکه مسئولان میراث فرهنگی برای جلوگیری از آسیب بیشتر به سر مسجمه هرکول، یک سر جدید مولاژی از جنس آهک ساختند و سر اصلی را در موزه میراث فرهنگی نگهداری می‌کنند.